Expected Goals (xG) – co mierzy i gdzie Cię zmyli
Co tak naprawdę liczy xG, jak wyceniany jest jeden strzał, dlaczego wskaźnik lepiej opisuje serię meczów niż wynik, sześć sytuacji, w których Cię oszuka, oraz jak zamienić różnicę między golami a szansami na opłacalny zakład.
Expected goals, zapisywane jako xG, to suma szans stworzonych przez drużynę, gdzie każdy strzał jest wart tyle, ile wynosił odsetek podobnych strzałów, które historycznie wpadły do siatki. Strzał z najbliższej odległości (sześć metrów) może być wart 0,42 gola, uderzenie z trzydziestu metrów – 0,02. Sumując je, otrzymujemy liczbę taką jak 1,53 – to nie prognoza wyniku, ale pomiar szans. To najbardziej użyteczny publicznie dostępny statystyczny wskaźnik piłkarski, który jednak w sześć przewidywalnych sposobów wprowadza w błąd.
Ta strona omawia punkt 6 z listy kontrolnej przed meczem: co mierzy wskaźnik, jak wyceniany jest jeden strzał i kiedy liczba przestaje być dowodem.
Krótko.
- xG wycenia każdy strzał na podstawie wyniku podobnych strzałów z przeszłości, a następnie sumuje je.
- Odległość, kąt, część ciała, podanie przed strzałem i liczba obrońców na drodze mają największy wpływ na tę wycenę.
- W perspektywie 8–10 meczów lepiej opisuje drużynę niż same wyniki; w pojedynczym meczu to tylko hałaśliwa próbka.
- Sześć sposobów, w jakie zawodzi – rzuty karne, stałe fragmenty gry, stan meczu, czerwone kartki, różnice między dostawcami danych, umiejętności wykończenia – można skorygować ręcznie.
- Przykład obliczeniowy zamienia 8-meczową różnicę +5,6 gola w zakład za 20 zł po kursie 5,00 z +10% wartości oczekiwanej.
Co liczy ta liczba
Każdy strzał w profesjonalnym meczu jest rejestrowany z informacją o jego pozycji, sytuacji, z której powstał, oraz podaniu je poprzedzającym. Model analizuje setki tysięcy podobnych strzałów z przeszłości i zadaje jedno pytanie: jaka część z nich została zamieniona na gola? Ten odsetek staje się wartością strzału.
Najprostszą wersję możesz zbudować sam. Weźmy sezon rzutów karnych – powiedzmy 200 przyznanych, 158 wykorzystanych. To 158 ÷ 200 = 0,79, więc każdy karny w twojej tabeli jest wart 0,79 gola. Pełny model robi to samo, ale z większą liczbą atrybutów i znacznie większą liczbą strzałów.
Z tego wynikają dwie konsekwencje. Wartość strzału nigdy nie osiąga 1,00, bo żaden strzał nie jest pewnikiem. Liczba ta nie ma też pojęcia, czy piłka wpadła do siatki – i o to właśnie chodzi.
Ile wart jest jeden strzał
Czynniki, które najbardziej wpływają na wartość strzału, w przybliżonej kolejności ważności:
- Odległość od bramki. Dominujący czynnik. Wartość gwałtownie spada po około 16 metrach.
- Kąt względem słupków. Ile bramki widzi napastnik z miejsca, w którym znajduje się piłka.
- Część ciała. Główki są zamieniane na gole znacznie rzadziej niż strzały nogą z tej samej pozycji.
- Podanie przed strzałem. Dośrodkowanie z linii końcowej pozostawia bramkarza na straconej pozycji; wrzutka w tłum – nie.
- Sytuacja. Gra z otwartej piłki, rzut rożny, bezpośredni rzut wolny, rzut karny lub kontra przeciwko rozbitej linii obrony.
- Presja. Liczba obrońców między piłką a bramką oraz pozycja bramkarza – w modelach korzystających z danych o ruchu zawodników.
Brak niektórych danych jest równie ważny. Tożsamość zawodnika nie jest brana pod uwagę: model zbudowany na wszystkich strzałach w lidze traktuje napastnika i obrońcę identycznie, jeśli oba uderzenia są geometrycznie takie same.
Sumowanie strzałów w wynik meczu
Karta jednej drużyny gospodarzy z jednego meczu, strzał po strzale.
| # | Strzał | xG |
|---|---|---|
| 1 | Rzut karny | 0,79 |
| 2 | Nogą, 12 metrów, środek, po dośrodkowaniu z linii końcowej | 0,31 |
| 3 | Główka, 6 metrów, po rzucie rożnym | 0,24 |
| 4 | Główka, 14 metrów, po głębokim dośrodkowaniu | 0,06 |
| 5 | Nogą, 18 metrów, pod kątem, z blokującym obrońcą | 0,05 |
| 6 | Nogą, 25 metrów, z otwartej gry | 0,03 |
| 7 | Nogą, 25 metrów, z otwartej gry | 0,03 |
| 8 | Nogą, 30 metrów, pierwszym dotknięciem | 0,02 |
| Razem | 1,53 |
Osiem strzałów, xG 1,53 – a 0,74 z tego pochodziło z karnego i rożnego, pozostawiając 0,74 na sześć prób z otwartej gry. To znacznie mniej, niż sugerowałoby „osiem strzałów”. Goście oddali cztery strzały o łącznej wartości xG 0,61 i wygrali 2:1 – to nie jest niesprawiedliwość: w jednym meczu to zdarza się cały czas.
Różnica między golami a szansami
Wskaźnik pokazuje swoją wartość na przestrzeni serii meczów, gdzie różnica między tym, co drużyna stworzyła, a tym, co strzeliła, staje się czytelna. Osiem meczów jednego klubu:
| Miara | Gole | Oczekiwane gole (xG) | Różnica |
|---|---|---|---|
| Strzelone | 16 | 10,4 | +5,6 |
| Stracone | 6 | 11,1 | −5,1 |
| Na mecz, strzelone | 2,00 | 1,30 | +0,70 |
| Na mecz, stracone | 0,75 | 1,39 | −0,64 |
Ta drużyna zdobywała o 0,70 gola na mecz więcej, niż uzasadniały jej szanse, i traciła 0,64 mniej. Dwadzieścia punktów z ośmiu meczów opiera się na profilu, który jest ledwie ujemny: 1,30 stworzonych szans wobec 1,39 dopuszczonych. Tabele ligowe opierają się na lewej kolumnie, a w dużej mierze także kursy – i to właśnie w tej różnicy wskaźnik pokazuje swoją wartość.
Sześć sposobów, w jakie expected goals Cię zmyli
| Problem | Co idzie nie tak | Co z tym zrobić |
|---|---|---|
| Jeden mecz to za mała próbka | Jeden karny to jedna trzecia typowej sumy meczowej; jedna decyzja sędziego przepisuje wynik | Nigdy nie analizuj pojedynczego meczu; minimum to osiem–dziesięć meczów u tego samego rywala |
| Rzuty karne są wliczone w sumę | Trzy karne w pięciu meczach zawyżają profil ofensywny o mniej więcej 0,5 na mecz | Oceniaj ataki na podstawie wartości bez karnych; karne to nie powtarzalna umiejętność drużyny |
| Stałe fragmenty gry to nie otwarta gra | Drużyna żyjąca z rożnych wygląda kreatywnie w sumach | Oddziel xG ze stałych fragmentów od xG z otwartej gry i sprawdź, czy wysoki środkowy obrońca gra |
| Stan meczu zaburza liczbę strzałów | Zespół przegrywający 2:0 po 30 minutach strzela na bramkę defensywy, która przestała pilnować linii pola karnego | Odrzuć xG zdobyte, gdy drużyna traciła dwoma bramkami lub grała w przewadze |
| Dostawcy danych różnią się | Dwa modele mogą wycenić ten sam strzał na 0,24 i 0,31, bazując na różnych danych treningowych | Wybierz jedno źródło i trzymaj się go; nigdy nie mieszaj dostawców w jednym porównaniu |
| Zawodnicy nie są przeciętni | Model wycenia szansę, a nie strzelca ani bramkarza, który jej broni | Traktuj różnicę utrzymującą się przez 30 lub więcej meczów jako możliwą umiejętność, a nie automatyczną regresję |
Warto zapamiętać. „Regresja do średniej” nie jest harmonogramem. Drużyna, która ma lepsze wyniki od szans przez osiem meczów, może utrzymać to przez kolejne osiem. Wskaźnik mówi, że wyniki były wyidealizowane; nie mówi, kiedy to się skończy.
Jak czytać pojedynczy mecz, nie przesadzając z jego interpretacją
Jeśli już analizujesz jeden mecz, rób to w tej kolejności. Otwórz mapę strzałów zamiast sumy: wynik 1,53 z jednej wyraźnej szansy i 1,53 z dwunastu połowicznych szans to różne występy. Odrzuć karne. Sprawdź, kiedy padały strzały – seria po 80. minucie przy stanie 3:0 to nie dowód dobrego ataku. Zanotuj, kto był na boisku – czerwona kartka po godzinie gry sprawia, że ostatnia trzecia danych to inny mecz. Nawet po wykonaniu wszystkich czterech kroków, jeden mecz to wciąż jeden mecz.
xA, xGOT i xPTS
Trzy pokrewne wskaźniki pojawiają się na tych samych stronach statystyk, każdy odpowiadając na inne pytanie.
xA – expected assists (oczekiwane asysty). xG strzału stworzonego przez podanie, przypisane podającemu. Zawodnik z 4 asystami przy xA równym 1,9 miał dobrych wykańczających.
xGOT – expected goals on target (oczekiwane gole w światło bramki). Ponownie wyliczone po strzale, na podstawie tego, gdzie piłka trafiła w światło bramki; mają go tylko strzały celne. Różnica między xG a xGOT mierzy precyzję: xG 1,53 wobec xGOT 2,10 oznacza, że strzelano w rogi, a bramkarz miał ciężki wieczór.
xPTS – expected points (oczekiwane punkty). Przepuść szanse przez model wszystkich możliwych wyników, uzyskaj trzy prawdopodobieństwa i pomnóż przez dostępne punkty. Przy 42% zwycięstwa gospodarzy, 27% remisu i 31% zwycięstwa gości, oczekiwane punkty gospodarzy wynoszą 3 × 0,42 + 1 × 0,27 = 1,53, co warto porównać z faktycznie zdobytymi punktami.
Jak zamienić różnicę w kurs
Wróćmy do klubu z powyższego przykładu: 20 punktów w 8 meczach, xG 1,30 strzelone i 1,39 stracone. Jego następny mecz to wyjazd do drużyny ze środka tabeli, a rynek wycenił wyniki, a nie szanse.
Przykład. Goście są notowani po kursie 1,70 na zwycięstwo, gospodarze – 5,00. Profile szans tak zbliżone do siebie nie uzasadniają faworyta z kursem 1,70 na wyjeździe; twój własny szacunek dla gospodarzy, oparty na liście kontrolnej, wynosi 22%. Wartość oczekiwana na kursie gospodarzy to 0,22 × 5,00 − 1 = +10%, co przy stawce 20 zł oznacza 2 zł na twoją korzyść i wypłatę 100 zł, jeśli zakład wygra.
Dwa zastrzeżenia. Usunięcie marży bukmachera przed porównaniem nie jest opcjonalne – metodę opisano w artykule zamiana kursów na prawdopodobieństwo. A przewaga oparta na ośmiu meczach ma szeroki margines błędu, dlatego stawka pozostaje stała – 20 zł.
Gdzie szukać. Wskaźniki szans znajdują się obok formy i składów na naszych stronach meczów. Które z otaczających liczb warto czytać, omówiono w przewodniku po prognostycznych statystykach piłkarskich.
FAQ
Czy wysoki xG oznacza, że drużyna zasłużyła na zwycięstwo?
Nie. To znaczy, że drużyna stworzyła lepsze szanse, co jest innym stwierdzeniem. Bronienie prowadzenia poprzez dopuszczanie do strzałów o niskiej wartości to taktyka, a nie porażka, a drużyna, która wygrywa 1:0 przy xG 0,6 wobec 1,8, często zrobiła coś celowego, a nie tylko miała szczęście.
Czy powinienem używać xG do linii bramkowych i zakładu „obie drużyny strzelą”?
Tak, i to jest naturalne zastosowanie, ponieważ suma meczowa zbudowana z szans obu drużyn bezpośrednio wycenia drabinkę bramkową. Same linie są wyjaśnione w przewodniku po over 1,5, 2,5 i 3,5, a dwustronna wersja tego samego pytania w artykule co oznacza GG i NG.
Dlaczego dwie różne strony pokazują różne xG dla tego samego meczu?
Ponieważ są to różne modele trenowane na różnych bazach strzałów, a niektóre uwzględniają dane o pozycjach obrońców, a inne nie. Żadna z nich nie jest oficjalną wartością. Wybierz jedno źródło i używaj go konsekwentnie; porównywanie różnych dostawców daje różnice wynikające z modeli, a nie z samej piłki nożnej.
Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie jest zachętą do uprawiania hazardu. Zakłady bukmacherskie wiążą się z ryzykiem utraty pieniędzy – nigdy nie stawiaj więcej, niż możesz stracić. 18+. Jeśli hazard przestaje być rozrywką, przeczytaj nasz przewodnik odpowiedzialnej gry i poszukaj pomocy.
